واھ شيخ اياز واھ! - سسئي پليجو (Sasui Palijo)

واھ شيخ اياز واھ!

سسئي پليجو

آ مرڻو هر ڪنهن ماڻهوءَ کي

پر ائين نه مرنداسين ساٿي

ڪا آڳ لڳائي وينداسين

هي ڏينهن به گهاري وينداسين

ڪو ٻارڻ ٻاري وينداسين

هنن امر ۽ جيءَ کي جنجهوڙيندڙ سٽن جهڙين هزارين سٽن جو خالق، هزارين انوکين تشبيهن سان سينگاريل من گرمائي ڇڏيندڙ بيت، وايون، نظم، گيت ۽ غزل تخليق  ڪندڙ ۽ هزارين بهارن جهڙن تازن ۽ نفيس احساسن کي جنم ڏيندڙ شيخ اياز جنهن پنهنجي ڌرتيءَ ماءُ لاءِ چيو ته: ”سنڌ ديس جي ڌرتي توتي پنهنجو سيس نوايان“ يا وري:

جهڙو ساٿ سڳنڌ جو - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

جهڙو ساٿ سڳنڌ جو

رکيل مورائي

سنڌ جي عالمن، اديبن ۽ شاعرن جي، ڪم ۽ شخصيت کي سندن جيئري ئي مانُ ڏيڻ جو سلسلو ويجهي عرصي ۾ سنڌ اندر تيزيءَ سان اڀري آيو آهي، جنهن عمل گهڻي حد تائين ان چوڻيءَ کي پوئتي ڌڪيو آهي ته ”سنڌي مرده پرست آهن“.  هاڻ سنڌي ”جيئرن پرست“ پڻ بڻيا آهن، جيڪا سندن چڱائي لکبي ۽ اهڙي هڪ چڱائي، اسان جي دوست، نوجوان لکندڙ ۽ ڪويتا پبليڪيشن جي سرواڻ موهن مدهوش جي کاتي ۾ به آئي آهي، جيڪا هڪ لاجواب ڪتاب جي صورت ۾ سنڌي ادب پڙهندڙن ۽ ساڳئي وقت سنڌي لکندڙن جي آڏو آئي آهي. هن ڪتاب جو نالو آهي ”جهڙو ساٿ سڳنڌ جو“. هن ڪتاب ۾ هڪ اديب، هڪ شخص ۽ ان جي ذري گهٽ مني صدي جو پورهيو محفوظ آهي ۽ ان پورهئي تي ويچار محفوظ آهن، اهو شخص ۽ ادب آهي، ناميارو ڪهاڻيڪار، ناول نگار، ناٽڪ نگار ۽ مترجم، قاضي خادم، هيءُ سندس ادبي نالو آهي، جيتوڻيڪ هو هڪ اسڪالر آهي، جنهن ڪري نالي اڳيان ڊاڪٽر پڻ لکي ٿو.

شمشير الحيدري شخصيت ۽ فن - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

سنڌي ادبي بورڊ پاران شمشير الحيدريءَ کي ڀيٽا

شمشير الحيدري شخصيت ۽ فن

رکيل مورائي

سنڌي ٻوليءَ جي نهايت محترم شاعر ۽ گهڻ رخي لکندڙ اديب شمشير الحيدري کي، اسان کان وڇڙئي، ڀريو هڪ سال گذري ويو. ڪا خبر ئي نه پئي. وقت تيز رفتاريءَ سان ڊوڙي رهيو آهي، پر يادگيريون آهن جيڪي اتي ئي بيٺل آهن، جيڪي وقت گذرڻ سان اڃا وڌيڪ چٽيون ٿي رهيون آهن. اهي يادگيريون جن جا ڪيئي رنگ آهن، جن رنگن کي، اسان جي آبرودار ڀيڻ مهرالنساءِ لاڙڪ سهيڙيو آهي ۽ سهيڙي اسان سڀني آڏو رکيو آهي ته اسان انهن رنگن کي ڏسون ۽ انهن ۾ شمشير کي تلاش ڪريون، سندس الڳ الڳ پهلن بابت گهڻو وڌيڪ معلوم ڪريون ۽ سندس وڌيڪ لڪل پاسن کي ظاهر ڪريون، جن رنگن کي مهرالنساءِ لاڙڪ صاحبه سهيڙيون آهي. انهن کي نالو ڏنو اٿائين ”شمشير الحيدري شخصيت ۽ فن“ جنهن ۾ شمشير صاحب جا الڳ الڳ روپ آهن ۽ هر روپ ۾ هو هڪ مڪمل لکندڙ شخص نظر اچي رهيو آهي، ساڳئي وقت سندس نظريو به سامهون اچي رهيو آهي جيڪو آهي، ”مولا تي ننگ آهي“ ۽ جنهن نظرئي کي سندس ۽ اسان جي رهبر ڀٽائي سائينءَ هن طرح بيان ڪيو هئو ته

سڀيئي سبحان جي، ڪر حوالي ڪم.

لاڙڪاڻي جو لقمان حڪيم - ڪوڙل قربدار (Koral Qurbdar)

لاڙڪاڻي جو لقمان حڪيم

 ڪوڙل قربدار

          استاد لقمان حڪيم کوکر جو جلدسازي جو دڪان حقيقت ۾ اسان ننڍن وڏن اديبن ۽ شاعرن جو تربيت گاهه هيو. استاد شاعري جي فن يعني علم عروض جو وڏو ڄاڻو هيو، جيڪو به دوست شاعر اديب هن وٽ ايندو هيو ته ان کي قرب ۽ پيار سان گڏ پنهنجي ڏات ۽ ڏاهپ بابت ڄاڻ ڏيندو هيو. سندس اٿا ويٺي توڙي رويو سادو ۽ پنهنجائپ وارو هجڻ ڪري هر فڪري شاعر اديب وٽس لڙي اچڻ ۾ عار محسوس ڪين ڪندو هيو. وٽس هر وقت ڪچهري جا ميڙ متل هوندا هئا. سٺي سڀاء هئڻ ڪري هر هڪ شاعر ۽ اديب کيس استاد کي وڏو ڀاءُ ڪري سمجهندو هو. هو به موٽ ۾ سڀني سان پيار وارو ورتاءُ ڪندو هو. ننڍڙي دڪان هوندي به سندس دل ۽ دماغ جو آڳر ڪشادو هو. ٻين تعلقن يا ضلعن کان جڏهن به ڪم ڪار سانگي لاڙڪاڻي هيڊ ڪوارٽر ۾ شاعر ۽ اديب ايندا هئا استاد لقمان سان ملڻ ڪچهري ڪرڻ کي فرض اولين سمجهندا هئا. اسان استاد جي دڪان تي وڏن وڏن سنڌ جي شاعرن ۽ اديبن کي ڪچهري ڪندي ڏٺو. ان کان علاوه اسان پارن سيکڙاٽن شاعرن کي به اتي ويهندي ڏٺو. اهو دڪان ڄڻ ته نون شاعرن جو پنهنجي حساب سان تربيت گاهه هو، جيئن لاڙڪاڻي شهر ۾ سوڀو گيانچنداڻي سنڳند ڪتاب گهر، لطيف ڪتاب گهر، سنڌي ادبي سنگت، سچل ادبي مرڪز، نئون نياپو ۽ جيئن هاڻ رابيل ڪتاب گهر آهي، ائين ئي ڪالهه اديبن شاعرن جو قائم شاهه بخاري درگاهه لڳ استاد لقمان حڪيم جو جلد سازي وارو دڪان به علم و ادب جو مرڪز هو، هن جي تربيت مان ڪيئي شاعر اديب فيضياب ٿي ويا بزمِ سچل لاڙڪاڻي جو بنياد به استاد لقمان حڪيم جي نگراني ۾ ئي پيو جنهن جو صدر به پاڻ ئي ٿيو ۽ پڻ ٻيا ميمبر چونڊيا ويا.

ڊاڪٽر هوتچند مولچند گربخشاڻي - احسان بدوي (Ihsan Badvi)

سنڌ جو بهترين اديب ۽ محقق

ڊاڪٽر هوتچند مولچند گربخشاڻي

Dr. Hotchand Molchand Gurbakhshani

 احسان بدوي

ويجهڙائي زماني ۾، جن سنڌي اديبن، شاه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي زندگيءَ جي حالات، ۽ اُن جي ڪلام متعلق، سوچيو ۽ لکيو آهي، اُنهن ۾ مرحوم ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ جو نالو، هميشہ زنده رهندو. آءٌ جيڪر اِئين چوان ته جيستائين شاه لطيف ۽ اُن جي رسالي کي پڙهڻ وارا زنده آهن ۽ اُن بر گزيده هستيءَ لاءِ سندن دلين ۾ توقير، محبّت ۽ شوق آهي؛ تيستائين سنڌ وارا، ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ کي ڪڏهن به وساري نٿا سگهن. حقيقت هئن آهي، ته جڏهن به، اسان شاه ڀٽائي جي رسالي متعلق خيال ڪيون ٿا، ته ڊاڪٽر صاحب جو نالو، ۽ اُن جو تدوين ڪيل رسالو، اسان جي دل تي، ازخود تري اچي ٿو. هن حقيقت ۾، ڪوبه وڌاءُ نه آهي، ته گربخشاڻيءَ، شاه جي رسالي کي ترتيب ڏئي، سنڌي ادب ۾ نه فقط مٿاهين جڳهه حاصل ڪئي آهي؛ پر مٿس هڪ لازوال احسان به ڪيو آهي.

مسدس اٻوجهو (Musadas Abojho) - احسان بدوي (Ihsan Badwi)

مسدس اٻوجهو (Musadas Abojho)

احسان بدوي

قومي ڪردار، ۽ قومي زندگيءَ کي، برتر ڪرڻ لاءِ، يا انساني فطرت ۾؛ قوميت جي روح کي بيدار ڪرڻ لاءِ، جن چيزن کي دخل رهيو آهي، اُهو شاعر، جنهن جي رڳ رڳ ۾، قوميت جو احساس ڀريل آهي، يا اُن جي تعمير ۾، هن پنهنجي تخيّل، ۽ خيالات کي وقف ڪيو آهي، سوئي صحيح معنيٰ ۾، قومي معمار آهي. ظاهر آهي، ته اُن معمار جي، نه فقط ماضيءَ جي ڳالهين تي نگاه آهي، بلڪ هو حال جي واقعات کان متاثر ٿي، مستقبل تي سوچيندو رهي ٿو. قومي معمار، جڏهن انهن چيزن تي سوچي ٿو، تڏهن سندس خيالات جي دائري ۾، تاريخي، سياسي، معاشرتي، ۽ تمّدني معلومات جو ذخيرو رهي ٿو، جنهن کي؛ وقت بوقت، هو پنهنجي قلم جي نوڪ تي آڻيندو رهي ٿو. اِن قومي معمار جي قلم مان، پوءِ جو پيغام نڪري ٿو، اُهو پنهنجي اندر ۾، نه فقط باه، ۽ طوفان ٿو رکي ، بلڪ پاڻ ۾، تعميري خصوصيت به رکي ٿو، ۽ اُها چيز صحيح معنيٰ ۾، قوم ۾ برتريءَ جو احساس، ۽ قومي غيرت، ۽ جذبات به اُڀاري ٿي، ۽ اُها شاعري، جا قومي حميت، ۽ تعمير جو جذبو پيدا ڪري ٿي، سا به پنهنجي لاءِ، هڪ جاويد مقام حاصل ڪري ٿي.

گوبند مالهي - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

سنڌي ناول ۾ اعليٰ مرتبو رکندڙ ليکڪ گوبند مالهي

رکيل مورائي

هند ۽ سنڌ جو هاڪارو اديب، دانشور ۽ ٻين ڪيترين خوبين جو مالڪ گوبند مالهي، 5 آگسٽ 1921ع تي ساهتي پرڳڻي جي نهايت اهم، پران وقت جي ننڍي شهر ٺاروشاهه ۾ جنم ورتو. هن سنڌ ۾ رهڻ دوران ئي ادبي ۽ سياسي حوالي سان لکڻ شروع ڪيو ۽ هند ۾ وڃي آخري عمر تائين لکندو رهيو. ”ناول سمراٽ“ جو خطاب ماڻيندڙ گوبند مالهي، هند ۾ رهندڙ سنڌي جاتي ۽ سنڌي اديبن جي مستقبل کي ٺاهيندڙ شخصيتن مان هڪ اهم شخصيت آهي، هن ڪيترا ناول لکيا، ڪيتريون ئي ڪهاڻيون ۽ مختلف موضوعن تي ڪيترائي ڪتاب لکيا ۽ ڪيترائي نوجوان اديب، ادب جي ميدان ۾ پنهنجي رهبريءَ هيٺ آندا.

کنڀ مورڻين جا - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

امر اقبال پنهنجي نثري ڪتاب کي ڪوٺي ٿو

کنڀ مورڻين جا

رکيل مورائي

امر اقبال سنڌي ٻوليءَ جو نوجوان شاعر آهي. سندس شمار انهن ٿورن شاعرن ۾ آهي، جيڪي سنڌي شعري ادب کي تخليقي ادب ڏيئي سگهيا آهن. ڪتابن ڇپائڻ جي ڊوڙ ۾ اکيون ٻوٽي ڊوڙندڙ شاعرن کان امر اقبال بنهه پري آهي. هو جهڙو شاعر خوبصورت ۽ تخليقي آهي. اهڙو نثر ۾ تخليقي لکندڙ آهي ۽ مٿين ٻنهي ڳالهين کان پهرئين هو پنهنجي سڀاءَ ۾ هڪ خوبصورت شخص آهي. اهڙو شخص جنهن سان ملندي ۽ ڪچهري ڪندي دلي خوشي محسوس ٿئي ۽ وري وري ملڻ تي دل چوي. سندس تازو آيل ڪتاب ”کنڀ مورڻين جا“ جي نالي سان آهي، جنهن ۾ ڪيئي رنگ آهن، ۽ جنهن ۾ هر رنگ اکين کي وڻندڙ آهي ۽ پاڻ ڏانهن متوجهه ڪرائي ٿو.

ڪرشن چندر جون ڪهاڻيون - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

نامياري ڪهاڻيڪار زيب سنڌيءَ  سهيڙيون آهن

ڪرشن چندر جون ڪهاڻيون

رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

اردو ادب ۾ ڪرشن چندر اهڙو نالو آهي، جنهن کي ننڍي کنڊ جا سڀ الڳ الڳ ڳالهائيندڙ ۽ لکندڙ ٻولين وارا ماڻهون پنهنجو سمجهندا رهيا آهن، جنهن جو اهم سبب اهو آهي ته هن جون ڪهاڻيون جنهن به ٻوليءَ ۾ ترجمو ٿيون آهن، ان ٻوليءَ جي پڙهندڙن توڻي لکندڙن ائين سمجهيو آهي ته ڄڻ هو سندن ئي ٻوليءَ جو ليکڪ آهي. ائين هو جڏهن سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ٿيو آهي تڏهن به ائين محسوس ٿيو آهي ته ڄڻ هو سنڌي ليکڪ آهي. اهو به گمان آهي ته شايد هو ننڍي کنڊ جي سڀني ٻولين کان وڌيڪ سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ٿيو آهي ۽ پڙهيو ويو آهي، نه رڳو پڙهيو ويو آهي، پر نهايت پنهنجو سمجهيو ويو آهي. ائين قرت العين حيدر، سعادت حسن منٽو، امرتا پريتم، عصمت چغتائي، راجندر سنگهه بيدي، خوشونت سنگهه، سنڌي پڙهندڙن لاءِ اوپرا نه آهن. اڄ تائين ته ڪيترائي، جديد اردو ليکڪ سنڌي پڙهندڙن جي هٿن ۾ آهن پر ورهاڱي کان پوءِ سنڌي پڙهندڙن ۾ چار اردو ليکڪ گهڻو مشهور رهيا آهن، ٻه مرد آهن ۽ ٻه عورتون، مرد آهن ڪرشن چندر ۽ سعادت حسن منٽو ۽ عورتون آهن قرت العين حيدر ۽ امرتا پريتم. اها الڳ ڳالهه آهي ڪنهن هڪڙن پڙهندڙن کي موهيو آهي، ته ڪنهن ٻين پڙهندڙن کي موهيو آهي.

روشني جي پنڌ ۾ - اڀياس: زرار پيرزادو (Zarar Pirzado)

ڪامريڊ سوڀي گيانچنداڻيءَ جي آتم ڪهاڻي

روشني جي پنڌ ۾

اڀياس: زرار پيرزادو

ڪامريڊ سوڀي گيانچنداڻي جهڙين شخصيتن لاءِ ئي اهو چيو ويندو آهي ته اهڙيون شخصيتون روز روز ناهن پيدا ٿينديون، صدين ۾ ڪو جنم وٺنديون آهن. سو اهڙين صدين ۾ ڦهليل شخصيتن جي اهميت ۽ ضرورت جي تقاضا اِها آهي ته انهن کي جيترو ممڪن ٿي سگهي ته ريڪارڊ ڪجي ۽ قلمبند ڪري ڇڏجي.

ڪامريڊ سوڀي کي ريڪارڊ ڪرڻ جي اهميت ۽ ضرورت جو احساس سڀ کان اڳ انور پيرزادي صاحب ڏياريو هو ۽ سندس چيلي محمد علي پٺاڻ سندس ان خواب کي ساڀيان ڪري ڏيکاريو ۽ اڄ جڏهن ڪامريڊ سوڀي گيانچنداڻي جي پهرين آتم ڪهاڻي ڪتابي شڪل ۾ آهي ان جو سڄو سارو ڪريڊٽ محمد علي پٺاڻ ڏانهن وڃي ٿو.