دليل ۽ مشاهير
نگاريءَ ۾ فرق
علي آڪاش
هن بحث جو اهم مامرو
”غزل کي انڪار“ ۽ ”عروض جي قبر“ وارو آهي. آئون ان پاسي تي سوچيندو پئي آيو آهيان
ته نيٺ به ڳالهه ڪندڙ دوست کي اهو خيال ڇو آيو؟ ڇو هن هڪ جڙي راس ٿيل ۽ عام مقبول
صنف نثري نظم جي ٺهيل ٺڪيل ۽ عاليشان عمارت جي ٻاهران ”گجراتي برانڊ نئين ڪوتا“ جو
بورڊ لڳايو. ان عمل جو ڪو ته محرڪ هوندو يا ڪو ته ڪارڻ هوندو. مثال طور نام نهاد
نئين ڪوتا جو حمايتي دوست پاڻ عروض جو سخت پابند شاعر آهي. ان حد تائين جو اهو
يورپ ۾ اڻلڀ ٿيندڙ سخت ساخت وارا سانيٽ به رائج عروضي پابندين هيٺ لکي رهيو آهي.
انهن جو به ڪريڊٽ کيس ان طرح ڏنو پيو وڃي ته جهڙوڪ هن ئي اها صنف متعارف ڪرائي
هجي. توڻي جو اها صنف اڳي به، اڃا به ويجهي ماضيءَ ۾ به، گهڻن شاعرن سرجي آهي،
جنهن جي ڪري کيس ملندڙ ڪريدٽ تي به سوال اٿاريا ويا آهن. اها به حقيقت آهي ته گهڻن
شاعرن جي اڪيچار ڪوششن کان پوءِ به، سنڌي شاعريءَ ۾ سانيٽ جي صنف پنهنجي پاڙ پختي
ڪرڻ ۾ ناڪام ويئي. تنهن هوندي به، ڪو شاعر ان کي ٻيهر لکي ٿو ته اهو به ٺيڪ آهي.
کيس اهڙي تخليقي آزادي هئڻ کپي ته هو پنهنجيءَ مرضيءَ پٽاندر لکي. ايئن به ٿي سگهي
ٿو ته اڳين دورن ۾ ان صنف لاءِ حالتون ٺهڪندڙ نه هجن. متان هاڻي اها پنهنجي جڙ
جوڳي نموني سنڌي شاعريءَ ۾ هڻي بيهي ۽ سنڌي شاعريءَ هڪ وڌيڪ صنف جو واڌارو ٿي پوي.
صنفون جيتريون گهڻيون هونديون، شاعر لاءِ اظهار جا رستا اوترا ئي گهڻا ۽ کليل
هوندا. عروضي صنفن هو دوست پاڻ لکي ٿو ته پوءِ عروض يا ڇند جي مخالفت ڇو ڪري رهيو
آهي؟ عروض ۽ ڇند وديا تي آڌاريل يا سرجي ويندڙ اهم ۽ عام مقبول صنف ”غزل“ جي
مخالفت به ڪري رهيو آهي. ان لاءِ هو اهڙي راءِ رکي رهيو آهي ته غزل هڪ شاعراڻي
اظهار جي وسيلي طور وڌيڪ جٽاءَ نه ٿو ڪري سگهي ۽ سچ چوڻ واري ”ڪڙي گوري“ هو ئي کائي
رهيو آهي! جڏهن ته ٻئي پاسي هو پنهنجا سرجيل غزل عامن اڳيان به پيش ڪري رهيو آهي.
اهو هڪ ڳالهه رکندڙ جي ذهن جو تضاد آهي ۽ لڳي ٿو ته هو ٻڏتر جو شڪار آهي. يعني هو
ان ئي شيءِ يا عمل خلاف اعتماد ۽ وڏي واڪي ڳالهائي رهيو آهي، جيڪو هو پاڻ ڪري رهيو
آهي. ان ڏس ۾ ڪو مثال قائم نه ٿيندو آهي. ان لاءِ موقف ۽ عمل ۾ هڪجهڙائي ضروري
هوندي آهي. مثال طور شيخ اياز پنهنجيءَ ڄمار جي پڇاڙڪي حصي ۾، جڏهن ذهني طرح نئين
پنڌ تي هو ته هن پنهنجيءَ پوئينءَ شاعريءَ تان کڻڻ جو اعلان ڪيو هو. اها سندس هڪ
فنڪاراڻي ايمانداري هئي ته هن وقت ۾ جيڪو درست سمجهيو، اهو چيو. اهڙي جرئت ان دوست
کي به ڪرڻ کپي. جيڪڏهن ”گجراتي برانڊ نئين ڪوتا“ يا ”حقيقي طور موجود نثري نظم“ ۾
هو ايتري سگهه سمجهي ٿو ته کيس هڪ مثال قائم ڪرڻ کپي، جنهن جي پوئواري ڪري سگهجي.
پڪ سان، سندس اهڙو اعتراف ۽ اعلان کيس ادبي تاريخ ۾ نمايان ڪري بيهاريندو ۽ ان جي
اهڙي عمل کي هر طرح ساراهي سگهبو.
