نوجوانن ڏانهن - ڪتاب - اياز علي

نوجوانن ڏانهن

اياز علي

مون ذاتي طور تي پنهنجي ادبي، سياسي ۽ صحافتي سفر ۾ تاريخ، سياست، فلسفي، سائنس توڙي سماجيات تي اردو، انگريزي ۽ سنڌي ٻولي جا اڪيچار ڪتاب پڙهيا آهن. سو جن ڪتابن شروعاتي طور منهنجي ذهن، سوچ  شعور تي اڻ مٽ اثر ڇڏيا يا ان ۾ بنيادي قسم جو ڦيرو آندو، انهن ۾ خاص طور مئڪسم گورڪي جو ”ماءُ“ ناول، ”نوجوانن جو گيت“  (Song of youth)۽ اليگزينڊر فادئيف جو “The Young Guard” (جيڪو در اصل ٻي عالمي جنگ دوران سوين روس جي ينگ ڪميونسٽ ليگ سان سلهاڙيل نوجوان طبقي جي نازي فاشزم خلاف ڪيل جدوجهد ۽ قربانين جي لازوال داستان تي ٻڌل آهي) شامل آهن.

انساني سماج ۾ ٻين گهڻين ڳالهين سان گڏ ڪتابن جي به وڏي اهميت هجي ٿي. جيڪي در اصل ماڻهو جي بنيادي سوچ، ارادي ۽ ذهن ۾ بنيادي ڦيرو ۽ تبديلي آڻڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪن ٿا. اهڙو ئي هڪ ڪتاب روسي انقلابي اديب پرنس پيٽر ڪروپاٽڪن جو Message to youth به آهي. جنهن جو اسان وٽ سنڌي ترجمو اسان جي ناليواري اديب برڪت علي آزاد 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ئي ڪري ڇڏيو هو ۽ گهڻي زماني کان وٺي اسان وٽ اڻ لڀ هو، سي پي سي ايس (سينٽرل فار پيس اينڊ سول سوسائٽي) حيدرآباد طرفان ان جو نئون ڇاپو ”نوجوانن ڏانهن“ جي نالي سان ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي. ڪروپاٽڪن جو هي ڪتاب ڏاڍو اهم، زبردست ۽ نوجوان طبقي کي ڏنل عوام دوست پيغام تي ٻڌل آهي.

هند جي سنڌين جي ڪٿا - سارنگ منير سومرو

هند جي سنڌين جي ڪٿا

سارنگ منير سومرو

ڪرنٽ افيئر سان لاڳاپيل ڪتاب ۽ مضمون پڙهڻ کان پوءِ سفرناما ۽ ڪهاڻيون پڙهڻ سان يا ته ننڊ وٺي ويندي آهي يا وري اوٻاسين مٿان اوٻاسيون هونديون آهن. ان لاءِ سفرنامي ۽ ڪهاڻين کان ائين پري ويندو آهيان ڄڻ ڪنهن ڊاڪٽر جهليو هجي. اهو سلسلو پاڻ سان ڪافي وقت سان سلهاڙيل رهيو آهي. پر اها روايت اهو سلسلو مون ان وقت ٽٽندي ڏٺو جڏهن مون ڊاڪٽر عامر عباس سومري جو ڪتاب ”هند جي سنڌين جي ڪٿا“ پڙهڻ لاءِ هٿن ۾ کنيو.

مفتون ڪورائي - کَٽي کَٽي ٿڪيون اکيون..... مشتاق گبول

مفتون ڪورائي

کَٽي کَٽي ٿڪيون اکيون.....

مشتاق گبول

اڄ هڪ ”ديده ور“ ۽ اُن جي ”ڏات“ جي ڳالهه ڪجي ٿي. ”ديده وري“ ۽ ”ڏات“ ڪنهن ڪنهن خوشنصيب جي حصي ۾ ايندي آهي. ”ديده ور“ بڻجڻ هر ڪنهن جي وس جي ڳالهه ناهي. مان پاڻ ”ديده ور“ جي ڪا ئي وصف بيان نٿو ڪيان. ان موقعي تي هڪڙو فارسي شعر لکان ٿو، جنهن ۾ ”ديده ور“ جي وصف لکيل آهي:

”ديده ور آن ڪه تاهد دل بَشُمار دلبري،

در دل سنگ بنگرد، رقصِ بُتانِ آذري.“

ترجمو: ”ديده ور اُهو آهي، جنهن جي دل جڏهن دلبريءَ جو شمار ڪرڻ چاهي ته، تڏهن هُو پٿر جي دل ۾ باهه جي بوتن (چڻنگن) جو رقص ڏسي سگهي.“

ڪتاب ”سنڌ جا املهه هيرا“ - محمد ابراهيم جويو

مير نادر علي ابڙي جو يادگيرين کي تازگي مهيا ڪندڙ ڪتاب ”سنڌ جا املهه هيرا“

محمد ابراهيم جويو

منهنجو دلبند، دلبر ۽ دل گُهري دوست ڪامريڊ تاج محمد ابڙو هڪ دوست نواز، انسان نواز، سنڌ جو مشهور شخص هيو. ڪامريڊ تاج محمد حيدرآباد جڏهن به ايندو هيو ته مون وٽ مون مٿان احسان ڪري منهنجي گهر اچي ڪچهري ڪندو هو ۽ مون کي ساڻ ڪري ادبيات حيدرآباد توڙي سنڌي ادبي بورڊ ڄامشوري گڏ وٺي ويندو هيو، جتي گڏجي ڪتاب ڏسي نوان ڇپجندڙ ڪتاب خريد ڪبا هئا. اهو سلسلو ڪامريڊ تاج محمد ابڙي جي وفات تائين يعني ڪافي سالن تائين جاري ساري رهيو.

آزار جا انواع - احسان احمد عرساڻي

آزار جا انواع

احسان احمد عرساڻي

 ڪنهن غير سرڪاري تنظيم کي سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ جي ڇپايل سنڌي ٻوليءَ جي درسي ڪتابن جي جائزي لاءِ مالي امداد ملي. رٿا جي پهرين مرحلي ۾ ”سنڌي ٻاراڻو ڪتاب“، ”سنڌي پهريون ڪتاب“ ۽ ”سنڌي ٻيون ڪتاب“ جو گھڻ رخو جائزو وٺڻو هو ۽ سڌاري لاءِ تجويزون مرتب ڪرڻيون هيون. ان تنظيم جي سربراهه هڪ مراسلي ۾ مون کي سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ جا ڇپايل ٽي ڪتاب، ”سنڌي ٻاراڻو ڪتاب“، ”سنڌي پهريون ڪتاب“ ۽ ”سنڌي ٻيون ڪتاب“ اماڻيا ۽ انهن جو تنقيدي جائزو ڪرڻ جي درخواست ڪئي. مون کان سواءِ ڪيترن ٻين ماهرن ۽ استادن کي پڻ اهڙي منٿ ڪئي وئي ۽ پوءِ سڀني کي پنهنجا رايا 18هين ۽ 19هين نومبر 2011ع تي رٿيل گڏجاڻين ۾ پيش ڪرڻ لاءِ دعوت پڻ ڏني وئي. ان گڏجاڻيءَ ۾ حاضر سروس استاد، رٽائرڊ استاد، سنڌ جي تعليم کاتي، سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ ۽ بيورو آف ڪريڪيولم سان واسطو رکندڙ تعليم و نصاب جا ماهر پڻ موجود هئا. ان دوران درسي ڪتابن ۾ ڏنل مواد، مستعمل ٻوليءَ، ڇپائيءَ جي سڀاءُ، تصويرن، ۽ ڏنل قدرن تي ڀرپور بحث ٿيو ۽ تمام گھڻيون صلاحون ڏنيون ويون. مستعمل ٻوليءَ تي بحث ڪندي ڪيترين ئي چُڪن جي نشاندهي ڪئي وئي، ڪيتريون ئي درستگيون ڪيون ويون، ۽ ڪيترن ئي سڌارن لاءِ تجويزون ڏنيون ويون.

رتُ ۽ تلوارن جا گيت (ڪتاب) - اسحاق سومرو

هڪ ڌيءُ جي پيءُ بابت لکيل آتم ڪٿا

”رتُ ۽ تلوارن جا گيت“

اسحاق سومرو

فاطمه ڀٽو جو لکيل ھيءُ زبردست ڪتاب جيڪو سندس پيءُ مرتضيٰ جي آتم ڪٿا پڻ آھي، ان ۾ ھن ڀُٽي خاندان جي تاريخ، غير فطري موتن، جدوجھدن توڙي عياشين کي بي باڪيءَ ۽ ايمانداريءَ سان لکيو آھي، جنھن ۾ ھن نه رڳو پنھنجي پڦيءَ بينظير ڀٽو ۽ سندس مڙس تي ڪڙي تنقيد ڪئي آھي. پر پنھنجي پيءُ، چاچي شاھنواز جي گوريلا سرگرمين ۽ رنگين زندگين کي به کُلي طرح سان لکيو آھي.

فاطمه ڀٽو ھن ڪتاب کي لکڻ لاءِ ڪيترائي دفعا يورپ، آمريڪا، عرب ملڪن توڙي يونان ۾ پنھنجي پيءُ مرتضيٰ جي ساٿين، ڪلاس فيلوز ۽ محبوبائن سان پاڻ ملاقاتون ڪري پنھنجي پيءُ جي زندگيءَ جي ڪڙين کي ڪڙين سان ملايو آهي. هيءُ هڪ دلچسپ، ڇرڪائيندڙ ۽ انڪشافن سان ڀريل ڪتاب آهي. فاطمه ڀٽو پنھنجي ڪتاب جي شروعات خانداني پس منظر کان وٺي 2008ع تائين ٿيل انھن مڙني دکدائڪ داستانن کي لکي قلمبند ڪري، پڙھندڙن توڙي تاريخ ۽ سياست جي شاگردن لاءِ گھڻو ڪجهه بيان ڪيو آھي، پاڪستان ۽ سنڌ جي ويجھي تاريخ ۾ ھيءُ ھڪ اھڙو ڪتاب آھي جنھن ۾ توھان کي لاڙڪاڻي جي ڀٽن جي شھزادن توڙي شھزادين کي سمجھڻ لاءِ گھڻو ڪجهه پڙھڻ لاءِ ملندو.

ڪتاب ”سنڌ جا دوائن وارا فصل ۽ وڻ ٻُوٽا“ - مٺل جسڪاڻي

ڊاڪٽر شمس الدين تنيي جو ڪتاب

”سنڌ جا دوائن وارا فصل ۽ وڻ ٻُوٽا“

تبصرو: مٺل جسڪاڻي

هر سال، مختلف ادارا ۽ تنظيمون، سنڌي ڪتابن جي تورتڪ ڪري ليکڪن کي انعام، ايوارڊ، تعريفي سندون ڏيندا آهن، مڃتا ڏيندا آهن، ڀيٽا ڏيندا آهن، جيڪو تمام سٺو، ساراهه جوڳو ۽ مستقبل ۾ جاري رکڻ جهڙو انتهائي مثبت ۽ واجب عمل آهي، پر مون کي اهو سمجهه ۾ نه ٿو اچي ته سنڌيءَ ۾ لکيل زرعي ڪتابن کي ڇو نظر انداز ڪيو وڃي ٿو؟ ڇا هن قسم جي ڪتابن جي ڪا اهميت، ضرورت نه آهي؟ ڇا هي ڪتاب ٻوليءَ جي بقا ۽ ترقي ۾ ڪا حيثيت نه ٿا رکن!؟ اهڙا ڪجهه ٻيا به سوال آهن، پر اهي ڪنهن ٻئي ڀيري.

ڪتاب ”تپندڙ ڌرتي ۽ مٽجندڙ مندون“ - رضوان گل

ڊاڪٽر علي مرتضى ڌاريجي جو ڪتاب ”تپندڙ ڌرتي ۽ مٽجندڙ مندون“

رضوان گل

ڌرتي انسانن جو گڏيل گھر آهي جنهن ۾ ڄمڻ کان مرڻ تائين انسان پنهنجي پنهنجي طور طريقن مطابق زندگي گھاري ٿو. يقينن ڌرتي مڙني انسانن لاءِ نهايت ئي اهميت رکندڙ آهي پر اسان مان ڪجهه ئي ماڻهن کي اها ڄاڻ هوندي ته اها ڌرتي جنهن کي اسان ماءُ سان به ڀيٽيندا آهيون سا خود ڪهڙن مسئلن جو شڪار آهي. اها ڌرتي جنهن هڪ ماءُ جيان ئي اسان کي پاليو آهي، اسان ساهه به ان ئي ڌرتيءَ تي کڻون ٿا، ته اناج به انهيءَ ڌرتيءَ جو پيدا ڪيل کائون ٿا. اسان جي جياپي جو بنياد پاڻيءَ تي آهي، اهو پاڻي ڪٿان پيو اچي؟ يقينن اهو پاڻي به ڌرتيءَ مان ئي حاصل ڪجي ٿو. مطلب ته هر اها شيءِ جيڪا اسان پنهنجي آس پاس ڏسون ٿا سا دراصل ڌرتيءَ جي عنايت ئي آهي، پر هڪ لمحي لاءِ سوچجي ته جنهن ڌرتيءَ اسان کي هي سڀ ڪجهه ڏنو آهي اسان ان جي موٽ ۾ کيس ڇا پيا ڏيون! ڌرتي ته اسان کان ڪجهه به نه ٿي گھري سواءِ ان جي، ته اسان جتي به رهون صفائي سٿرائيءَ سان رهون، پنهنجي ماحول ۾ غلاضتون ڦهلائڻ کان پاسو ڪريون، ڇاڪاڻ ته اهي ماحولي گدلاڻ واريون شيون ئي دراصل ڌرتيءَ کي تڪليف ڏيندڙ هجن ٿيون.

ڏوري ڏٺائين ڏيھه - انجنيئر عبدالوهاب سهتو

ڏوري ڏٺائين ڏيھه

عاشق منگيءَ جي ڪتاب ”ڏوري ڏٺم ڏيهه“ جو مهاڳ

انجنيئر عبدالوهاب سهتو

ربِ ڪائنات، چئن عناصر مان جوڙيل جنهن پرٿويءَ تي هيءُ مانڊاڻ جوڙيو آهي، تنهن جا به عجيب رنگَ ۽ بوءِ آهن. مٽيءَ ۽ منجهائنس خليقل شين کي ڏسو ته عقل حيران آهي. باھ جي ڪارنامن ڏي نظر ڪر ته ڇا ڪرشماتي منظر آهن! پاڻيءَ جي وجود تي نظر ڦير ته عقل چرخ ٿي ٿو وڃي. هوا جنهن کي فقط محسوس ڪري سگهجي ٿو، ان جي هجڻ ۽ نه هجڻ سان ڪيڏا نه تغير ۽ ڦيرا آهن!

ڌرتيءَ تي انهن چئن عنصرن جي ميلاپ سان جيڪي مانڊاڻ متل آهن، تن جي ڪهڙي بات ڪجي! نه زبان کي بيان ڪرڻ جي طاقت آهي ۽ نه عقل کي عنصرن جي احاطي جي استعداد آهي. نه ذهن انهن زواين کي پرکي سگهي ٿو ۽ نه ئي وري ڪا ٻولي انهن کي بيان ڪرڻ لاءِ ٻکُ وجهي سگهي ٿي.

مشتاق سعيد جو ڪتاب ”ڀرپور سمندر گرجي ٿو“ - محمد سليمان وساڻ

مشتاق سعيد جو ڪتاب ”ڀرپور سمندر گرجي ٿو“

محمد سليمان وساڻ

سنڌ جي لاڙ پٽ واري علائقي سجاول جي تخليقڪارن جو سنڌي شاعريء ۾ وڏو ڪردار رهيو آهي. انقلابي شاعري هجي يا وري مجازي عشق واري ڪيفيتن سان ڀرپور شاعري اسان کي سرويچ سجاولي، محمد خان مجيدي، آپا مريم مجيدي جهڙا نالا ذهن تي تري ايندا. ساڳي ئي تر جي نوجوان شاعرن اياز امر شيخ ۽ سورج سجاولي سان گڏ هڪ اڀرندڙ نالو مشتاق سعيد جو به آهي. مشتاق سعيد جو 2012 جي شروع ۾ خوبصورت شاعريء جو مجموعو ڌيمي وهڪ درياء جي کان پوء هن ئي سال نئون مجموعو ”ڀرپور سمندر گرجي ٿو“ منهنجي هٿن ۾ آهي.