جوش ٻرڙو ۽ سندس شاعري - رياضت ٻرڙو (Riazat Buriro)

نامورشاعر ’جوش‘ ٻرڙو ۽ سندس شاعري

رياضت ٻرڙو

 نذير احمد ولد عبدالواسع ٻرڙو 3 جنوري 1940ع تي، قنبر تعلقي جي ڳوٺ گھٽهڙ ۾ پيدا ٿيو. هن ”سنڌي فائينل“ ۽ ”اردو اديب“ جو امتحان پاس ڪرڻ کان سواءِ گريجوئيشن تائين تعليم حاصل ڪئي. هُن مختلف اسڪولن ۾ تدريسي خدمتون نڀائيندي 30 اپريل 1996ع تي، هيڊ ماستر طور پرائمري اسڪول گھٽهڙ مان رٽائرمينٽ ورتي.

’جوش‘ ٻرڙو 1956ع ۾ شاعري شروع ڪئي. کيس ادبي ماحول گھر ۾ ئي مليو. مشهور شاعر غلام نبي ’گل‘ سندس وڏو ڀاءُ آهي، جنهن جو سندس ادبي اوسر ۾ اهم ڪردار آهي. ’جوش‘ ٻرڙي جو هڪ شعري مجموعو ”عشق اُلا اُڇلايا“ مئي 2002ع ۾ ڇپيل آهي ۽ سندس غزلن جي هڪ آڊيو ڪئسيٽ پڻ جاري ٿيل آهي.

رياضت ٻرڙو - ليکڪ: واسديو موهي (Vasdev Mohi)

”ورهاڱي کان پوءِ سنڌي غزل جو هئنڊبوڪ“

ليکڪ: واسديو موهي

رياضت ٻرڙو

ڪتاب: شام جي هوا (2004)، ديوانِ رياضت (2005)

پيشو: ليڪچرر.

تمام ننڍي عمر ۾ رياضت ٻرڙي پنهنجو ديوان ڇپائي غزل سان وڏو وڙ ڪيو آهي. ورهاڱي کان پوءِ هند ۾ ته هڪڙو به ديوان ڪو نه ڇپيو آهي. اِئين به ناهي ته هُن ڪنهن به طرح ديوان ڇپارائي نالو ڪڍائڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. رياضت جي هن ديوان ۾ تخليقي توڙي تڪنيڪي قوتون آهن جي ڏيکارين ٿيون ته هُو پنهنجي ڪارج طرف گنڀير آهي.

مثال طور قافيي جي اَعرابن طرف هن جي سجاڳي ڏيکاري ٿي ته هُو فن جي حوالي ۾ ڪنهن به قسم جي ڍِل برداشت نه ٿو ڪري:

عجب ماڻهو آ، اٿس لوهَه جي دل ۽ ڪاٺ جي اک،
تڏهن ڀي چاهي پيو ڊوهَه جي دل ۽ ڪاٺ جي اک.

وري ڦاٿس زندگيءَ جي ڪٽهڙي ۾ قرب ڪارڻ،
چيو تو به ته مون کي آ ڏوهَه جي دل ۽ ڪاٺ جي اک.

اُڌاري تصوير ۾ رنگَ ’رياضت‘ جا ڪينَ آهن،
مگر آهي پو به پاٻوهَه جي دل ۽ ڪاٺ جي اک.

(ديوان رياضت-92)

شاعر احمد فراز - لطافت علي جوهر (Lutafat Ali Johar)

امن ۽ انسانيت جو شاعر احمد فراز

تحرير: لطافت علي جوهر

شاعر ۽ اديب انساني ضمير جا بين الاقوامي ترجمان، عوامي اُمنگن جا امين ۽ دردن جا سفير هوندا آهن.

رسول حمزاتوف پنهنجي ڪتاب ۾ لکيو آهي ته اديب ۽ شاعر اندر جي آتش جا رکوالا ( محافظ) هوندا آهن. يعني اندر جي باهه جا محافظ ۽ نگهبان.

جنهن قوم جي اندر جي باهه وسامي وڃي ته سمجهڻ کپي ته ان قوم جا محافظ ۽ آدرشي طبقو مري ويو آهي.

ٿيا قلب قرار - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

بي مثال نثر نويس غلام رباني آگري جو نئون ڪتاب

ٿيا قلب قرار

رکيل مورائي

تازو ئي سنڌالاجيءَ پاران غلام رباني آگري صاحب جو ٽڙيل پکڙيل لکڻين تي ٻڌل ڪتاب شايع ٿيو آهي، جنهن جو نالو آهي ”ٿيا قلب قرار“. هن ڪتاب مان پڻ رباني صاحب جي مستقل لکندو رهڻ جو پتو پوي ٿو. هن ڪتاب ۾ ڪي گهڻو آڳاٽا ليک آهن ۽ ڪي نوان ۽ اڻ ڇپيل ليک آهن جن کي گڏي ڪتابي صورت ۾ آندو ويو آهي. الڳ الڳ موقعن تي لکيل هيءُ ليک پڻ رباني صاحب جي مزاج ۽ ليکڪ جا آئينيدار آهن.

واءَ وکيريا خيال - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

نوجوان شاعر رياضت ٻرڙي جا

واءَ وکيريا خيال

رکيل مورائي

اسان جي دوست رياضت ٻرڙي جي جيتوڻيڪ پهرين سڃاڻپ شاعري آهي، پر سندس کاتي ۾ ٻيا به ڪيترائي ڪم آهن، مثال طور شاعري سهيڙڻ، تاريخ سهيڙڻ، پبليڪيشن هلائڻ. نوجوانن کي پڙهائڻ وغيره ۽ پيشو به پڙهائڻ، پر اهو فقط نصاب جي حد تائين، هونئن هن جيڪي پڙهائڻ چاهيو آهي، ان لاءِ هن وسيلا ڳولي لڌا آهن، جنهنڪري سندس حصي ۾ گهڻيون نيڪيون آهن.

ضميري پڇاڙيون - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

ڊاڪٽر محبت ٻرڙي جو اڀياس

ضميري پڇاڙيون

رکيل مورائي

ڊاڪٽر محبت ٻرڙو اسان کان وقت کان اڳ وڇڙي ويل اهڙو ليکڪ ۽ دوست هئو، جنهن کي قدرت جيڪو وقت ڏنو ان ۾ هن سنڌي ٻوليءَ کي ۽ سنڌي ادب کي جيڪو ڪجهه ڏنو، اهو بنهه گهڻو آهي. ائين چوڻ شايد وڌيڪ مناسب ٿئي ته ”هن ٿوري عمر ۾ گهڻو ڏنو“. هو نهايت پڙهيل لکيل ۽ ذهين نوجوان هئو، گڏوگڏ هن لکڻ کي قومي ڪم ڪري کنيون، جنهنڪري هن جيڪي لکيو آهي، اهو سنڌي ادب ۽ ٻوليءَ جي اهڙي ميراث آهي، جيڪا تحقيق ۽ تنقيد جي حوالي ۾ ياد ڪئي ويندي. ٻوليءَ جي حوالي ۾ سندس ڪيل خدمتون، سنڌ ۽ سنڌي ادب ياد رکندو. هڪ جاکوڙي ليکڪ طور ڊاڪٽر محبت ٻرڙي جو ڪم ممڪن آهي اڃا سمورو ڇپائيءَ هيٺ نه آيو هجي، پر جيڪو ڪتابي صورت ۾ آيو آهي، اهو سندس هڪ سچيت عالم طور نالو لکائيندو اهڙي پڪ آهي. سندس ڪم کي ڪتابي صورت ۾ آڻڻ لاءِ ڀاءُ رياضت ٻرڙو سچ پچ جس لهڻي، جيڪو لڳاتار ڪتاب به آڻي رهيو آهي ته لکي به رهيو آهي، ۽ ”ڊاڪٽر محبت اڪيڊمي“ جي اڳواڻي به ڪري رهيو آهي.

آخر هي رات گذرڻي آ...! - شوڪت لوهار (Shoukat Lohar)

آخر هي رات گذرڻي آ...!

شوڪت لوهار

انگريزي ادب جي چوٽيءَ جي تنقيد نگار ۽ فردوسي جي شاهنامي جي داستان سهراب ۽ رستم کي انگريزي ويس اوڍائي پيش ڪندڙ وڪٽورين عرصي جي گهڻ پڙهي ليکڪ ميٿو آرنلڊ ادب جي تعريف ڪندي هڪ هنڌ لکيو آهي:

“The Proposition of the Best known and thought in the world”.

دنيا ۾ پيدا ٿيندڙ معياري خيالن/ لکڻين جي هڪ هنڌ کان ٻي هنڌ ڦهلاءُ کي ادب ڪوٺجي ٿو. ان کان علاوه انگريزي ادب جي تاريخ سرجندڙ ڊبليو ايڇ هڊسن چواڻي ته:

“Any piece of writing which appeals universally is called literature.”

(اهڙي لکڻي جنهن ۾ وشال ڪائناتي ڇهاءُ هجي ان کي ادب چئبو آهي.)

ڪيمياءِ سعادت جي ترجمي جون حسناڪيون - ڊاڪٽر بشير احمد شاد (Dr. Bashir Ahmed Shad)

مرزا قليچ بيگ جي ترجمو ڪيل ڪتاب

ڪيمياءِ سعادت (امام غزالي)

جي ترجمي جون حسناڪيون

ڊاڪٽر بشير احمد شاد

مرزا قليچ بيگ سنڌي ادب جي هڪ گھڻ پاسائين شخصيت آهي. هن جا سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب تي اڻ ڳڻيا احسان آهن. مرزا صاحب هڪ ئي وقت بهترين شاعر، نثر نگار، محقق، دانشور، فلسفي، مترجم، ڪهاڻيڪار، ڊرامانويس ۽ ناول نگار هو. کيس سنڌيءَ کان علاوه انگريزي، عربي، فارسي، اردو، سرائڪي، بلوچي، ترڪي ۽ سنسڪرت ٻولين تي عبور حاصل هو. هن سنڌي ادب ۾ ڪيئي فڪري رجحان متعارف ڪرايا. سنڌي ٻوليءَ جي گرامر کان وٺي افساني، ناول ۽ ڊرامي جهڙين نڪور صنفن کي سنڌي ادب ۾ سڀ کان پهريان مرزا صاحب هٿي وٺائي. اهو ئي سبب آهي جو کيس سنڌي ادب جو پهريون ناول نگار، آتم ڪهاڻيڪار ۽ مترجم وغيره جو اعزاز حاصل ٿيو. هن صاحب اڌ صدي جي عملي زندگيءَ دوران 457 ڪتاب لکيا جن ۾ وڏو انگ سنڌي ڪتابن جو آهي.

اياز دنيا سان سنڌ جي لِنڪ آهي - امداد سومرو (Imdad Soomro)

اياز دنيا سان سنڌ جي لِنڪ آهي

امداد سومرو

(ڪالهه - پهرين مارچ- آرٿر ڪوئسلر جي ورسيءَ جو ڏيهاڙو هو ۽ اڄ اياز جو جنم ڏيهاڙو آهي. آرٿر ڪوئسلر جي آٽوبايوگرافي به مون ڪالهه ئي پڙهي پوري ڪئي. اها پڙهي بار بار منهنجون اکيون ڀرجي آيون. ٻي عالمي جنگ، اسپيني خانه جنگي، اسٽالن جي دؤر ۾ پنهنجن ئي ڪامريڊ ذهين اڳواڻن ۽ ساٿين خلاف ٽرائل ۽ سندن تذليلون، نڪولائي بخارن، مارچڪوسڪي، ڪيمنوف، زينوفيف، اوٽو ڪاتز سميت سڄي اولڊ گارڊ ۽ اهم انقلابين جا زبردستي ڪرايل اعتراف ۽ ڦاهيون ۽ Great Purges ..... ڪوئسلر جي پنهنجي زندگي ۽ هن پنهنجي اکين آڏو ڪيئن اهي سڀ واقعا ڏٺا ۽ سٺا. ڪوئسلر پهرين مارچ ۱۹۸۳ع تي خودڪشي ڪئي ۽ پوئتي آپگهاتي نوٽ ڇڏيو. هن کي ليوڪميا جي بيماري دريافت ٿي جنهن کان پوءِ هن محتاج ٿي مرڻ نه ٿي چاهيو پر شان سان ۽ پنهنجي مرضيءَ جو موت مرڻ ٿي چاهيو. هن سان گڏ ساڻس زندگي جي اڌ صدي گذاريندڙ زال به خودڪشي ڪئي ۽ ٻئي ان تي آماده ٿيا هئا ڇو ته هن جي گهرواري هن کان سواءِ جيئڻ اجايو ٿي سمجهيو. لنڊن جي مهانگي ايريا ۾ واقع هڪ فليٽ مان سندن لاش خودڪشيءَ جي ٻئين يا ٽئين ڏينهن اسڪاٽ لينڊ پوليس هٿ ڪيا هئا.... شيخ اياز کي ڪوئسلر جي آپگهات تي انتهائي ڏک رسيو هو. مون اياز جي لائبريريءَ ۾ ڪوئسلر جا سمورا ڪتاب هڪ شيلف ۾ سجيل ڏٺا هئا.)

قربان جتوئيءَ جي ”اڏار“ - غوث پيرزادو (Ghous Pirzado)

باهه جون ڪهاڻيون ۽ قربان جتوئيءَ جي ”اڏار“

غوث پيرزادو

ڪهاڻيءَ جي آڪاس تي ڏينهن جي تاري وانگر چمڪندڙ ڪهاڻيڪار قربان جتوئيءَ جي ڪهاڻين جو مجموعو ”اڏار“ جي نالي سان ڇپجي پڌرو ٿيو آهي ۽ اجهو هي منهنجي هٿن ۾ آهي. هن مجموعي سان سنڌي ڪهاڻيءَ جي ٿڪل ماحول ۾ توانائيءَ جي لهر ڊوڙي وئي آهي ۽ سموري ادبي ماحول ۾ هڪ انوکي قسم جي تازگيءَ جواحساس پيدا ٿي ويو آهي.

قربان جتوئي موهن جي دڙيءَ جي ان چيڪي مٽيءَ جو خمير آهي، جنهن ٻن انقلابين، ڪامريڊ حيدربخش جتوئي ۽ ڪامريڊ سوڀي کي جنم ڏنو. ها! هي ان هڳساڻ ڦهلائيندر مٽيءَ مان مٽر جي نيري ڦليءَ جيان ڦٽي نڪتو آهي ۽ هڪ اهڙو ڪهاڻيڪار ٿي اڀريو آهي جنهن پنهنجي ڪٿاڪاريءَ ذريعي سنڌ واسين کي پنهنجي ڪلچر ۽ تهذيب جي رنگ ۾ رڱي ڇڏيو آهي. هن جي اکر اکر ۾ سرسبز سنڌ، ان جون سموريون چنچلتائون، چهچٽا، عشق ۽ ارڏايون سمايون پيون آهن. هي پنهنجي ڪهاڻين جي ذريعي تاريخ ۾ زندهه رهندڙ ڪميٽيڊ فرد بڻجي اسان جي سامهون آيو آهي.