موتي مور ملوڪ جا - رحمت پيرزادو (Rehmat Pirzado)

ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ جو مرتب ڪيل ڪتاب

موتي مور ملوڪ جا

رحمت پيرزادو

سگھڙائپ واري شاعري لوڪ ڏاهپ جو سرچشمو ۽ ٻهراڙيءَ جي لفظن جي ڊڪشنري هوندي آهي. ڪلاسيڪل توڙي جديد دور ۾ سگھڙن واري شاعري پنهنجو هڪ خاص مقام رکيون اچي ٿي، جنهن ۾ حقيقتن جي بيساخته کول ڪئي وڃي ٿي ۽ ان کي پنهنجو چٽو ۽ واضح موقف هجي ٿو. ان حوالي سان ثقافت کاتي حڪومت سنڌ مشهور سگھڙ محمد ملوڪ عباسيءَ تي مرتب ڪيل ڊاڪٽر درمحمد پٺاڻ جي ڪتاب ”موتي مور ملوڪ جا“ کي ڊاڪٽر ڪمال ڄامڙي جي ايڊيٽنگ ۾ ٻيهر شايع ڪري سهڻي سيٽ اپ گيٽ اپ سان ڇپائي، مئي 2013ع ۾ پڌرو ڪيو آهي جنهن لئه هو جس لهڻن.

جديد شاعريءَ جو تعارف - پروين موسيٰ ميمڻ (Parveen Moosa Memon)

جديد شاعريءَ جو تعارف

شعر جو لفظ عربي لفظ ”شعور“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”دانائي پروڙ يا دريافت ڪرڻ.“ اصطلاح ۾ شعر انهيءَ کي چئبو آهي جيڪو علم عروض جي وزن ۽ بحر تي موزون ڪيل هجي.

نظم ۽ آزاد نظم

شعر هڪ قدرتي ڏات آهي، جيڪا قدرت ڪجهه ماڻهن جي دلين ۾ امانت طور رکي آهي. نظم جي لغوي معنيٰ آهي ”پرکڻ“. اسان کي جيڪڏهن ڪو جملو چوڻو هجي پر اهو سهڻن لفظن ۾ ذڪر ڪنداسين ته ٻڌندڙ کي متاثر ڪندو، پر جيڪڏهن اُن جملي کي هڪ مقرر ڪيل بحر ۽ وزن جي ڌاڳي ۾ پوئي بيهاربو ته ”نظم“ چئبو. سنڌي شاعريءَ ۾ نظم پراڻي صنف آهي، پر جديد نظم ان کان پوءِ جي ٻي ڊول جي شاعري آهي. سنڌي جديد شاعري بين الاقوامي طور ادبي اٿل جي نتيجي ۾ اُسري سامهون آئي. سڄي دنيا ۾ ڪلاسيڪل ادب کان پوءِ هڪ جديد نئين ادب جو لاڙو سامهون آيو، جنهنڪري نثر توڙي نظم ۾ ڪافي تبديليون آيون

ادبي چور... - مٺل جسڪاڻي (Mithal Jaskani)

ادبي چور...

مٺل جسڪاڻي

مون کي خبر نه آهي ته اوهان ڪيترن قسمن جي چورن کي سڃاڻو ٿا، ڪيترن بابت ڄاڻو ٿا، پر ايترو ضرور ڄاڻان ٿو ته اوهان کير پياڪ ٻار نه آهيو، جو بلڪل بي خبر هجو. ٿي سگهي ٿو، بلڪ پڪ سان اوهان کي ڪجهه وڌيڪ معلومات هوندي، پر مون ڏٺو، ٻڌو ۽ پڙهيو آهي ته چورن جا ڪيترائي قسم آهن. سڀني کان وڌيڪ اتم، اهم، اعلى قسم جو چور، ادبي چور ٿئي ٿو.

شهيد راڻيءَ بابت ٽي اهم ڪتاب - رکيل مورائي (Rakhyal Morai)

منهنجي لاءِ مارو رنا ڪيئن نه هوندا!

شهيد راڻيءَ بابت ٽي اهم ڪتاب

  رکيل مورائي

سنڌ جي راڄڌاني ڪراچيءَ جي وڏي يونيورسٽيءَ ۾ گذريل سال جوڙيل شهيد محترم بينظير ڀٽو چيئر پاران الڳ الڳ موقف تي ڪي پروگرام ته رکيا ويا آهن، پر چيئر جو بنيادي ڪم آهي، محترمه جي باري ۾ مختلف رخن کان تحقيق ڪرائڻ، جنهن سلسلي ۾ ٻڌايو ويو آهي ته اهڙو ڪم تيزيءَ سان ملڪ اندر توڻي ملڪ کان ٻاهر تيزيءَ سان هلندڙ آهي، جنهن تحت ڏيهي توڻي پرڏيهي ڪجهه اسڪالر محترمه بابت ريسرچ ۾ رڌل آهن. هن چيئر جو ڊائريڪٽر پروفيسر اعجاز قريشي صاحب آهي، جيڪو ڀانيان ٿو ته چيئر لاءِ هڪ سڀاڳ پڻ آهي، ڇاڪاڻ ته پروفيسر اعجاز قريشي، تعليم سان لاڳاپو رکندي به هو سنڌ ۽ سنڌي ادب کي هڪ ليکڪ، هڪ مرتب ۽ هڪ مترجم طور نهايت گهڻو ڏيئي چڪو آهي. هو هڪ عالم ۽ اديب آهي، ان ڪري چيئر پاران جيڪو به هن ملڪ کي جيڪو ڪجهه ڪتابي صورت ۾ ڏيندو، ان جو معيار يقينن مٿاهون هوندو، ڇاڪاڻ ته منجهائي اهڙي ئي اميد ڪري سگهجي ٿي.

جوش ٻرڙو ۽ سندس شاعري - رياضت ٻرڙو (Riazat Buriro)

نامور شاعر ’جوش‘ ٻرڙو ۽ سندس شاعري

رياضت ٻرڙو

نذير احمد ولد عبدالواسع ٻرڙو 3 جنوري 1940ع تي، قنبر تعلقي جي ڳوٺ گھٽهڙ ۾ پيدا ٿيو. هن ”سنڌي فائينل“ ۽ ”اردو اديب“ جو امتحان پاس ڪرڻ کان سواءِ گريجوئيشن تائين تعليم حاصل ڪئي. هُن مختلف اسڪولن ۾ تدريسي خدمتون نڀائيندي 30 اپريل 1996ع تي، هيڊ ماستر طور پرائمري اسڪول گھٽهڙ مان رٽائرمينٽ ورتي.

’جوش‘ ٻرڙو 1956ع ۾ شاعري شروع ڪئي. کيس ادبي ماحول گھر ۾ ئي مليو. مشهور شاعر غلام نبي ’گل‘ سندس وڏو ڀاءُ آهي، جنهن جو سندس ادبي اوسر ۾ اهم ڪردار آهي. ’جوش‘ ٻرڙي جو هڪ شعري مجموعو ”عشق اُلا اُڇلايا“ مئي 2002ع ۾ ڇپيل آهي ۽ سندس غزلن جي هڪ آڊيو ڪئسيٽ پڻ جاري ٿيل آهي.

شاعري ۽ سياست - حسام ميمڻ (Hisam Memon)

شاعري ۽ سياست

حسام ميمڻ

شاعري مون لاءِ ڪيفيتن، احساسن، وفا، بيوفائي، ڏوراپا ڏيڻ، روئڻ پٽڻ، اندروني طور خوش ٿيڻ، رنج ٿيڻ، پنهنجي ذات ۾ ٽٻي هڻڻ، ڪوڙ هڻڻ، اهڙيون ڳالهيون ڪرڻ جن جو سماج سان گهٽ ۽ پنهجي ذات ۽ ذاتي خيالن سان گهڻو واسطو هجي، جو نالو آهي، پر اهي شيون به شاعر کان شاعر تائين مختلف هجن ٿيون، ڪي ڪي شاعر تڪ بند ٿين ٿا، ڪي شاعرن سان گڏ رهڻ ڪري شاعر ٿي ويا آهن، ڪي ٽائيم پاس آهن، ڪن جو حدف رڳو ناماچاري حاصل ڪرڻ آهي. ڪي ڪي سٺا شاعر آهن، اهي ۲۴ ڪلاڪ شاعر آهن، انهن وٽ شاعريءَ جو فن به آهي، وزن ڄاڻن ٿا پر بحر جي خبر ڪونه اٿن. ڪي ڪي رڳو بحر ۽ وزن ئي ڄاڻن ٿا، انهن جو سماج سان بنهه واسطو ناهي، اهي رڳو شاعريءَ کي ان ئي نقط نگاهه کان ڏسڻ جا عادي هوندا آهن.

قومي تشڪيل ۾ اهميت رکندڙ ماءُ ٻولي! - محمد ابراهيم جويو (Muhammad Ibrahim Joyo)

قومي تشڪيل ۾ اهميت رکندڙ ماءُ ٻولي!

محمد ابراهيم جويو

ڪنهن قوم جي زندگيءَ ۾ ٻوليءَ کي مرڪزي حيثيت حاصل هوندي آهي. هڪ قوم جي جوڙجڪ جا ٻيا به گهڻا ترڪيبي جزا آهن، پر ٻولي بنيادي جزو آهي، ڇاڪاڻ ته ان سان هر ڪنهن قوم جي سڃاڻپ ڳنڍيل آهي. دنيا جي هر ڪنهن قوم جو هرڪو فرد تڏهن منفرد ۽ نمايان ٿئي ٿو، جڏهن اهو پنهنجي ٻولي ڳالهائي ٿو. اسين سنڌي ماڻهو قوم آهيون، ان جو وڏي ۾ وڏو ثبوت سنڌي ٻولي آهي. جيڪڏهن ٻولي نه رهندي يا اها ڳالهائڻ ڇڏي ڏينداسين ته ڪنهن طرح به هڪ قوم طور زندهه رهي نه سگهنداسين. جهڙيءَ ريت دنيا جي هر ڪنهن قوم جي ٻوليءَ، انهيءَ قوم جي سماجي ۽ معاشي اوسر ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪيو آهي، تهڙيءَ ريت سنڌيءَ ٻوليءَ پڻ سنڌ جي قومي سماجي ۽ معاشي اوسر ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. اسين صدين جون صديون انهيءَ ٻوليءَ جي اظهار وسيلي پنهنجا هر قسم جا معاملا هلائيندا ۽ خير خوبيءَ سان نڀائيندا آيا آهيون، پوءِ اهي ڌنڌي ڌاڙي يا ڪاروهنوار جا معاملا هجن يا ڪي ٻيا گڏيل سماجي ڪم، اهي اسين پنهنجي ٻوليءَ جي اظهار وسيلي ئي شروع ڪري، ختم ڪرڻ کان پوءِ وري انهيءَ سلسلي کي اڳتي وڌائيندا آيا آهيون.

چڱايون هَڙُ پنهنجيءَ هَڙَ ۾ - مٺل جسڪاڻي (Mithal Jaskani)

چڱايون هَڙُ پنهنجيءَ هَڙَ ۾

مٺل جسڪاڻي

تنقيد سٺو عمل آهي. ٿيڻ کپي، پر تنقيد جي پاڇي ۾ تذليل کي مثبت نه ٿو مڃي سگهجي. خود تنقيدي ته تمام گهڻي ڀلي آهي، پر پاڻ وٽ اڪثر، پاڻ کي ڇڏي، ٻئي تي تنقيد ڪرڻ جو رواج عام آهي!

پاڻ وٽ وڏو الميو اهو به آهي ته جنهن ماڻهوءَ کي صحيح طرح اها به خبر نه آهي ته شاعري ڇا آهي، ڪهاڻي ۽ افساني ۾ ڪهڙو فرق آهي، ناول ڇا کي ٿو چئجي، اهو به نقاد آهي! ۽ اهڙن کي هٿ وٺي، مڃيل نقاد جي سڃاڻپ به ڏني ويندي رهي آهي!

ڪتاب ”ڏوري ڏٺم ڏيھ“ جو اڀياس - بدر ڌامراهو (Badar Dhamraho)

عاشق منگي جي ڪتاب ”ڏوري ڏٺم ڏيھ“ جو اڀياس

بدر ڌامراهو

سنڌ ڌرتي ۽ سنڌي ٻوليءَ سان محبت ۽ عشق ڪرڻ وارا کوڙ آهن. هر ڪنهن جي محبت ۽ عشق جو انداز، نرالو آهي. هڪڙا امن ۽ آجپي جا جهنڊا کڻي اظهار ڪن ٿا. هڪڙا، زبان سان رڙي رڙي اظهار ڪن ٿا ته هڪڙا وري، قلم سان اقرار ڪن ٿا. قلم سان اظهار ڪرڻ وارا، ٻن طرحن جا آهن. هڪڙا اظهار کي نظر جو ويس پارائين ٿا، ته ٻيا وري نثر جو. سنڌ ڌرتيءَ سان عشق ۽ اُلفت، محبت ۽ مشتاقيءَ جو نثر ۾ اظهار ڪرڻ وارن مان عاشق منگي به هڪ آهي. هو واقعي به عاشق منگيءَ کان وڌيڪ ”عاشق سنڌ“ آهي.

ڪتاب ”ڏوري ڏٺم ڏيھ“ تي هڪ نظر - عبدالواحد سومرو (Abdul Wahid Soomro)

ڪتاب ”ڏوري ڏٺم ڏيھ“ تي هڪ نظر

عبدالواحد سومرو

اسان وٽ اڪثر دوستن جي محفلن ۾ بحث ٿيندو رهندو آهي ته؛ ”معيار جي کوٽ آهي. باقي مقدار جام آهي.“ ادبي تاريخ جي به کوٽ آهي. جيڪا لکي ويئي آھي، سا پوري ناهي. جي آهي ته اها ڌارين جي لکيل آهي ۽ ان ۾ سنڌ ۽ سنڌين جي حمايت جي بجاءِ مخالفت ئي ڪيل آهي.

ان پس منظر ۾، ليکڪن پنهنجو تاريخ جي معيار جي حوالي سان نه سهي پر پنهنجي تڪ ۽ تر کي محفوظ ڪرڻ جي لحاظ کان به چڱو ڪم ڪيو آهي. اهڙو هڪ ڪتاب ”يادگيريون“ نالي سان نائون مل جو آھي، جنھن کان پوءِ، پنهنجي آس پاس جي ماحول، منظرن، واقعن تي لکڻ جو هڪ رجحان وڌندي نظر اچي پيو ته ذاتي زندگيءَ کي به محفوظ ڪرڻ واري لاڙي ۾ به ڏينهون ڏينهن اضافو ٿيندي ملي ٿو.